Motorolie 5W30 of 0W40: wat betekenen de cijfers op de verpakking?

De cijfercode op een fles motorolie, zoals 5W30 of 0W40, is de viscositeitsklasse volgens de SAE J300-norm. Het getal voor de W (Winter) beschrijft hoe goed de olie bij een koude start vloeit, het getal erna beschrijft hoe dik de olie blijft bij bedrijfstemperatuur, rond de 100 graden Celsius. Hoe lager het eerste getal, hoe beter de olie zich bij vorst gedraagt. Hoe hoger het tweede getal, hoe dikker de olie blijft zodra de motor warm draait.

Deze viscositeit is geen vrijblijvend advies, maar een technische eis van de motorfabrikant, afgestemd op de speling tussen bewegende delen en de capaciteit van de oliepomp. Wijk je structureel af van de voorgeschreven specificatie, dan kan dat op termijn slijtage, een hoger olieverbruik of een motorstoringslampje veroorzaken.

Wat betekent de W in 5W30 of 0W40?

De W staat voor Winter, niet voor gewicht, zoals nog weleens gedacht wordt. Het getal ervoor geeft aan tot hoe koud de olie voldoende dun blijft om de motor bij een koude start snel genoeg te smeren. Hoe lager dit getal, hoe dunner de olie zich gedraagt bij vrieskou en hoe sneller hij bij het starten naar alle smeerpunten stroomt.

Dat is belangrijker dan het lijkt. De eerste seconden na een koude start zijn voor een motor het slijtagegevoeligst: de oliepomp moet dan binnen enkele tellen olie naar de nokkenas, de lagers en de cilinderwanden persen. Is de olie te dik voor de heersende buitentemperatuur, dan draaien onderdelen tijdelijk droger dan de bedoeling is, wat op termijn merkbaar is aan verhoogde slijtage.

Koudestart-eigenschappen per W-klasse

De SAE J300-norm toetst dit met een pompbaarheidstest. Zo mag 0W-olie bij min 40 graden Celsius niet dikker worden dan 60.000 centipoise, de grens waarbij een startmotor de olie nog kan rondpompen. Elke andere W-klasse is op een vergelijkbare manier gekoppeld aan een eigen temperatuurgrens.

Wat betekent het tweede getal, zoals de 30 in 5W30?

Het tweede getal, bijvoorbeeld 30, 40 of 50, zegt iets over de viscositeit van de olie bij bedrijfstemperatuur. Hoe hoger dit getal, hoe dikker de olie blijft zodra de motor op temperatuur is. Een 5W40 gedraagt zich bij een koude start identiek aan een 5W30, maar blijft bij bedrijfstemperatuur merkbaar dikker.

Een dikkere olie op temperatuur geeft een steviger smeerfilm bij hoge belasting, hoge toerentallen of hitte, wat gunstig is voor oudere motoren met meer speling tussen de onderdelen. Een dunnere olie, zoals 0W20 of 0W16, vermindert de interne wrijving en verlaagt het brandstofverbruik, iets wat moderne motoren met nauwe oliekanalen en variabele klepsturing steeds vaker vereisen.

Waarom de juiste viscositeit zo belangrijk is

De viscositeit staat niet toevallig vast in het instructieboekje. Hij is berekend op de speling tussen zuigers en cilinderwanden, de capaciteit van de oliepomp en, bij nieuwere motoren, het gedrag van hydraulische kleptaststoters en variabele klepsturing. Wijk je hiervan af, dan verandert het smeerpatroon in de hele motor.

• Te dunne olie voor je motor: onvoldoende smeerfilm bij hoge temperatuur of belasting, wat leidt tot versnelde slijtage van lagers en nokkenas, een dalende oliedruk en in het ergste geval een motorstoringslampje of een tikkend geluid uit de motor.
• Te dikke olie voor je motor: tragere olietoevoer bij een koude start, meer weerstand voor de oliepomp, een hoger brandstofverbruik en bij sommige moderne motoren storingen in hydraulische kleppen of variabele klepsturing die juist dunne olie nodig hebben om snel genoeg te reageren.

Vooral bij moderne motoren met een turbo en een fijnvertakt oliesysteem kan de verkeerde viscositeit binnen een paar jaar meetbare slijtage veroorzaken, ook al lijkt de motor op het eerste gezicht gewoon te lopen.

Veelgebruikte viscositeitscodes vergeleken

Viscositeit is niet het enige: ACEA, API en OEM-goedkeuring

Naast de viscositeitscode staat op elke verpakking ook een classificatie zoals ACEA C3 of API SN. Waar de viscositeitscode alleen iets zegt over de dikte bij koude en warmte, zegt de ACEA- of API-norm iets over de chemische samenstelling: hoeveel as de olie achterlaat, hoe goed hij roetdeeltjes afvoert en of hij geschikt is voor een motor met een roetfilter. Twee oliën met exact dezelfde viscositeit, bijvoorbeeld 5W30, kunnen dus toch ongeschikt zijn voor jouw motor als de ACEA- of API-classificatie niet overeenkomt.

Veel fabrikanten hanteren daarnaast een eigen goedkeuringsnummer, zoals VW 504.00, BMW LL-04 of Mercedes-Benz 229.51. Alleen de viscositeit vergelijken is dus niet genoeg: pas als zowel de SAE-code als de voorgeschreven ACEA-, API- of OEM-goedkeuring overeenkomen, is een olie echt gelijkwaardig aan wat de fabrikant voorschrijft.

Mag je overstappen naar een andere viscositeit?

Incidenteel bijvullen met een net iets andere, wel goedgekeurde viscositeit is zelden een probleem. Structureel overstappen naar een dikkere of dunnere olie dan voorgeschreven is dat wel, tenzij de fabrikant dit expliciet toestaat, bijvoorbeeld als alternatief voor gebruik in een extreem klimaat. Sommige fabrikanten laten voor zeer koude of juist zeer warme landen een afwijkende viscositeit toe, maar dat staat dan met naam en toenaam in de documentatie, niet als vuistregel voor thuisgebruik.

Overweeg je een tweedehands auto en wil je eerst het bouwjaar en de motorvariant bevestigen voordat je de juiste olie opzoekt? Doe dan eerst een gratis kenteken-check via PlateScout voor de RDW-gegevens, en zoek daarna de exacte viscositeit en goedkeuring op bij de fabrikant of een erkende garage.

Veelgestelde vragen

Wat betekent de W in 5W30?

De W staat voor Winter. Het getal ervoor geeft aan hoe goed de olie bij koude temperaturen blijft vloeien. Hoe lager het getal, hoe beter de olie werkt bij een koude start in de vorst.

Kan ik zomaar 5W40 gebruiken in plaats van 5W30?

Niet zonder dit eerst te controleren. 5W40 blijft dikker bij bedrijfstemperatuur dan 5W30, wat het brandstofverbruik kan verhogen of bij sommige moderne motoren juist voor onvoldoende doorstroming door nauwe oliekanalen kan zorgen. Houd je aan de fabrieksspecificatie, tenzij de fabrikant beide expliciet toestaat.

Wat gebeurt er als ik de verkeerde viscositeit motorolie gebruik?

Bij te dunne olie ontstaat een tekort aan smeerfilm en versnelde slijtage. Bij te dikke olie ontstaat juist een tragere olietoevoer en meer weerstand voor de oliepomp. Beide situaties kunnen op termijn leiden tot een motorstoringslampje of dure schade.

Is 0W20 hetzelfde als 5W30, maar dan dunner?

0W20 vloeit bij een koude start iets sneller dan 5W30 en blijft ook bij bedrijfstemperatuur dunner. Beide oliesoorten zijn alleen uitwisselbaar als de fabrikant dat expliciet toestaat voor jouw motor.

Moet ik me altijd houden aan de viscositeit uit het instructieboekje?

Ja. De viscositeit is afgestemd op de speling in de motor, de oliepomp en eventuele turbo of variabele klepsturing. Afwijken kan slijtage versnellen en in sommige gevallen de fabrieksgarantie in gevaar brengen.