ANPR staat voor Automatic Number Plate Recognition: camera's die met beeldherkenningssoftware een kentekenplaat automatisch fotograferen en omzetten naar leesbare tekst. In Nederland wordt deze techniek onder meer gebruikt voor milieuzonehandhaving, parkeercontrole en opsporing door de politie.
Het systeem zelf is relatief eenvoudig: een camera legt elke passerende auto vast, software herkent de tekens op de plaat en vergelijkt die vervolgens met een database, bijvoorbeeld het RDW-kentekenregister of een lijst met voertuigen die aan bepaalde eisen voldoen. Wat er daarna met die informatie gebeurt en hoelang die bewaard blijft, verschilt sterk per toepassing. Dit artikel legt uit hoe ANPR werkt, waar je de camera's tegenkomt en wat de privacyregels zijn.
Hoe werkt automatische kentekenherkenning technisch?
Een ANPR-camera maakt gebruik van infraroodverlichting, zodat de opname ook 's nachts en bij tegenlicht scherp genoeg is om de tekens te onderscheiden. De software isoleert eerst het gebied van de kentekenplaat in het beeld en herkent daarna letter voor letter en cijfer voor cijfer welke tekens erop staan, een proces dat optical character recognition (OCR) heet. Bij een goede camera-opstelling en een schone plaat lukt dit in een fractie van een seconde.
Het herkende kenteken wordt vervolgens automatisch vergeleken met een of meerdere databases, afhankelijk van het doel. Bij milieuzonehandhaving is dat een lijst met toegestane voertuigcategorieën op basis van de RDW-gegevens, bij opsporing is dat een lijst met gesignaleerde kentekens, en bij parkeercontrole is dat een systeem dat bijhoudt of voor een specifieke plek is betaald.
Waarvoor wordt ANPR in Nederland ingezet?
De belangrijkste toepassingen in Nederland lopen sterk uiteen in doel en betrokken partij.
| Toepassing | Wie gebruikt het | Waarvoor |
|---|---|---|
| Milieuzonehandhaving | Gemeenten | Controleren of een auto de milieuzone in mag op basis van brandstof en bouwjaar |
| Parkeercontrole | Gemeenten en parkeerbedrijven | Scanauto's rijden straten af en controleren automatisch of geparkeerde auto's een geldig parkeerrecht hebben |
| Opsporing | Politie | Automatisch signaleren van kentekens die op een opsporingslijst staan, bijvoorbeeld bij een gestolen auto |
| Tolwegen | Wegbeheerders in het buitenland | Automatisch tol innen zonder slagboom, onder meer in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk |
In Nederland zelf kennen we geen tolwegen met ANPR, maar zodra je de grens over rijdt naar bijvoorbeeld Duitsland (vrachtwagenmaut) of het Verenigd Koninkrijk (congestion charge in Londen), kan een gemiste ANPR-registratie wel degelijk tot een naheffing leiden.
Hoe betrouwbaar is kentekenherkenning?
Onder goede omstandigheden, een schone plaat, voldoende licht en een rechte hoek, haalt moderne ANPR-software een herkenningspercentage van ruim boven de 95 procent. De betrouwbaarheid daalt bij vuile of beschadigde platen, extreme weersomstandigheden zoals dichte mist of zware sneeuwval, en bij een scheve of vervormde kentekenplaat.
Een onleesbare of gemanipuleerde kentekenplaat is niet alleen een probleem voor ANPR-systemen, het is ook een verkeersovertreding waarvoor je zelf een boete kunt krijgen. Houd je plaat dus schoon en onbeschadigd.
Bij twijfel over een herkenning grijpt meestal een handmatige controle in: bij milieuzoneboetes en parkeerboetes wordt de foto vaak nog een keer visueel gecontroleerd voordat een boete daadwerkelijk wordt verstuurd, juist om fouten door een verkeerde OCR-herkenning te voorkomen.
Privacy en de AVG: wat mag wel en niet?
Een kenteken geldt onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) als persoonsgegeven, omdat het te herleiden is naar de kentekenhouder. Dat betekent dat elke partij die ANPR-camera's inzet, een wettelijke grondslag en een concreet doel moet hebben om de gegevens te mogen verwerken.
Voor de politie geldt een specifieke wettelijke regeling: kentekengegevens die niet overeenkomen met een signalering, mogen slechts een beperkte periode worden bewaard voordat ze automatisch worden verwijderd. Alleen bij een treffer, bijvoorbeeld een gesignaleerd voertuig, mag de politie de gegevens langer vasthouden voor onderzoek. Gemeenten die ANPR gebruiken voor milieuzonehandhaving of parkeercontrole moeten vergelijkbare bewaartermijnen hanteren en zijn verplicht dit vast te leggen in hun privacyverklaring.
Particulieren en bedrijven mogen niet zomaar zelf ANPR-camera's inzetten om kentekens van andere weggebruikers te registreren en te bewaren. Dat is alleen toegestaan met een gerechtvaardigd belang en passende privacywaarborgen, bijvoorbeeld bij toegangscontrole van een eigen parkeergarage.
Wat gebeurt er als een camera je kenteken verkeerd leest?
Ondanks de hoge betrouwbaarheid gaat OCR-herkenning weleens mis, bijvoorbeeld doordat een 0 wordt aangezien voor een O, of doordat vuil op de plaat een teken vervormt. Bij milieuzoneboetes en parkeercontrole gebeurt daarom vrijwel altijd een tweede, handmatige controle van de foto voordat een sanctie wordt opgelegd. Krijg je toch een boete die volgens jou op een verkeerde herkenning berust, bijvoorbeeld omdat je kenteken niet overeenkomt met het voertuig op de foto, dan kun je hiertegen bezwaar maken bij de instantie die de boete heeft opgelegd. Bewaar in dat geval altijd foto's van je eigen kentekenplaat en, indien mogelijk, bewijs van waar je auto zich op het moment van de vermeende overtreding daadwerkelijk bevond.
Bij politiecontroles ligt dit net iets anders: een ANPR-treffer op een gesignaleerd kenteken leidt zelden direct tot een sanctie, maar tot een fysieke staandehouding waarbij een agent de situatie ter plekke beoordeelt. Een technische fout in de herkenning wordt daar dus meteen gecorrigeerd, in tegenstelling tot een geautomatiseerd afgehandelde boete.
ANPR bij parkeergarages en bedrijventerreinen
Naast overheidsinstanties gebruiken ook private partijen ANPR, bijvoorbeeld parkeergarages die met kentekenherkenning automatisch de slagboom openen voor abonnementhouders, of bedrijventerreinen die toegang willen beperken tot bekende voertuigen. Dit is toegestaan zolang er een gerechtvaardigd belang is en de bewaartermijn van de gegevens beperkt blijft tot wat nodig is voor het doel, meestal de duur van het bezoek of het abonnement. Een parkeergarage mag de gegevens dus niet jarenlang bewaren zonder concrete reden, ook al is de camera in eigen beheer.
ANPR versus AI-herkenning van het automodel
ANPR draait volledig om het lezen van de tekens op een kentekenplaat en is dus altijd gekoppeld aan een specifiek, uniek voertuig via het kentekenregister. Dat is een andere techniek dan de AI-auto-herkenning die op basis van een foto van de hele auto het merk, model en type probeert te herkennen, zonder daarbij een kenteken uit te lezen. Handig als je bijvoorbeeld een auto tegenkomt en wilt weten welk model het is, maar geen enkele koppeling met een kentekenregister nodig hebt of wilt.
Veelgestelde vragen
Mag de politie met ANPR zomaar mijn hele rijgedrag in kaart brengen?
Nee. Kentekens die niet overeenkomen met een opsporingssignalering worden na een wettelijk vastgestelde, beperkte periode automatisch verwijderd. Alleen bij een treffer mag de politie gegevens langer bewaren voor verder onderzoek.
Kan een vuile kentekenplaat een ANPR-boete voorkomen?
Een vuile of onleesbare plaat kan er inderdaad voor zorgen dat een camera je kenteken niet correct herkent, maar dat is geen vrijbrief. Een onleesbare kentekenplaat is zelf een overtreding waarvoor je een boete kunt krijgen.
Werken alle milieuzones in Nederland met camera's?
De meeste grotere gemeenten met een milieuzone, zoals Amsterdam, Rotterdam en Utrecht, handhaven inmiddels met vaste ANPR-camera's op de toegangswegen. Sommige kleinere zones gebruiken nog steekproefsgewijze controles.
Is ANPR hetzelfde als de camera's die de RDW gebruikt voor het kentekenregister?
Nee. De RDW beheert het kentekenregister met eigendoms- en voertuiggegevens, maar plaatst zelf geen ANPR-camera's langs de weg. ANPR-systemen van gemeenten en politie vragen bij een herkenning gegevens op uit dat register, maar zijn een aparte, losstaande infrastructuur.
Direct een kenteken controleren?
Gratis APK, NAP, WOK en alle RDW-gegevens, binnen 2 seconden.